A Maratón pola Paz é un dos fitos fundacionais da Cooperativa Liberté: dúas edicións, separadas por tres anos e medio, nas que pasou algo difícil de explicar sen o ter visto. Persoas en situación de cárcere, vítimas de delitos, persoas liberadas, familiares, maratonistas profesionais e funcionarios xudiciais pararon xuntos na mesma liña de saída e cruzaron xuntos a mesma meta. Ata onde sabemos, foi a primeira maratón do mundo realizada dentro dunha cárcere con esta composición humana.
Como naceu a idea
Despois dunha serie de xornadas de "Portas Abertas" na Unidad Penal N°15 de Batán, a Pampa ocorréuselle facer unha "Maratón pola Paz". Estaba inspirado nun evento deportivo realizado na provincia de Corrientes que organizara a asociación Víctimas por la Paz. Pero non quería só copiar a idea: en Liberté a maratón tiña que servir para algo máis que correr — para que vítimas, persoas en situación de cárcere, familiares e funcionarios pisaran o mesmo asfalto.
Pero antes houbo que esperar. Cando Pampa lle expuxo a idea ao Dr. Mario Juliano —xa formalmente padriño de Liberté—, o xuíz mostrouse reticente ao principio. Escoitouno, e fíxoo esperar: «imos vendo», díxolle, con ese ton medido seu. A idea quedou en suspenso mentres avanzaba outro proxecto que Pampa tamén lle propuxera: pintar un mural enorme sobre a parede do pasoducto que se vía desde o taller, o que acabaría sendo El Mural Más Lindo Del Mundo. E foi aí, ao rematar ese mural, cando Mario se achegou e, case en voz baixa, lle dixo a Pampa: «se che parece imos organizando a maratón».
Marzo de 2019: a primeira saída
A primeira Maratón pola Paz correuse en marzo de 2019, dentro da Unidad Penal N°15 de Batán. O percorrido trazouse utilizando as rúas de circunvalación interna do penal, de ida e volta. A saída realizouse desde Liberté e a chegada e o acto de clausura fixéronse na Comunidade Pastoral Universitaria. Houbo música en directo, premiación, e unha serie de oradores que coincidiron nun estado de emoción moi chamativo, especialmente cando chegou o quenda do presidente da Federación de Maratonistas, cuxos directivos viaxaran para fiscalizar a competencia.
Ese mesmo día, como parte do programa cultural que acompañou a maratón, inaugurouse a mostra de cadros «Enamorate si podés» da artista Betina Ferrara.
Da maratón non participaron soamente integrantes de Liberté, os seus familiares e outras persoas en situación de cárcere da UP15. Tamén correron funcionarios xudiciais, persoal penitenciario e os propios maratonistas profesionais que viñeron a fiscalizar. Moitos competiron usando as camisetas doadas da maratón inspiradora —camisetas que os participantes conservan, ata hoxe, como verdadeiros tesouros.
Fiel aos principios de Liberté, a maratón foi inclusiva por deseño: cada participante, agrupado por categoría, mediu o seu propio nivel de rendemento con quen estaba nunha situación física similar. Algunhas persoas, incluso, tiveron a oportunidade de participar en modo camiñada.
O día que Diana chegou a Batán
A esa primeira maratón veu, por primeira vez na súa vida, a Dra. Diana Márquez. Era a súa primeira visita á cárcere de Batán. Alí coñeceu Liberté, e o que viu cambioulle a axenda. Tres anos despois, sería co-creadora do Restaurante Punto de Paz —o primeiro restaurante do mundo xestionado por persoas en situación de cárcere— e hoxe é secretaria da Cooperativa Liberté. A maratón foi a porta: a alianza con Víctimas por la Paz xa arrincara co mural, pero foi ese día —marzo de 2019— que Diana cruzou por primeira vez os muros de Batán e comezou a tecerse o vínculo do que despois xurdirían varios capítulos compartidos —entre eles o Restaurante Punto de Paz.
2019, ano coral
A maratón non foi o único importante ao que Liberté lle botou o ombreiro por aqueles tempos. En 2019 estaban arrincando, coas súas lóxicas controversias, os Comités de Prevención e Resolución de Conflitos: Gabinete, Comité e a Asemblea coñecida como Batán rinde cuentas. Neses espazos participaban referentes de Liberté xunto a persoal penitenciario das áreas administrativas, o Xefe do SPB e mesmo o Ministro de Seguridade da Provincia. E en decembro dese mesmo ano inaugurouse outro fito da mesma serie: El Mural Más Lindo Del Mundo, pintado o 19 de decembro de 2018 sobre a parede do pasoducto que os traballadores de Liberté vían cada día durante toda a xornada.
19 de novembro de 2022: a segunda edición
A segunda Maratón pola Paz correuse o 19 de novembro de 2022, organizada novamente por Víctimas por la Paz e Liberté, coas mesmas características que a primeira: maratonistas profesionais, persoas en situación de cárcere, familiares e funcionarios do Poder Xudicial correndo xuntos. Esta vez Liberté xa estaba mudado ao seu Territorio actual, e a maratón utilizouse tamén como ocasión para galardoar o Restaurante Punto de Paz —que naquel momento levaba meses funcionando dentro da Unidade. A saída e a chegada foron actos sucedidos integramente na institución cooperativa.
Correr para reparar
Se o restaurante nos ensinou que unha mesa pode facer o que ningunha cela pode, a maratón ensinounos algo paralelo: a rúa tamén repara. Vinte e un quilómetros corridos en paralelo entre unha vítima e unha persoa en situación de cárcere cambian a distancia entre as dúas. Despois xa non é a mesma distancia. Por iso —xunto a Víctimas por la Paz e a Federación de Maratonistas— estamos avaliando facer unha terceira edición.
